Blog,  Dietetyka

Anemia na tle niedoborów pokarmowych

19 czerwca obchodziliśmy Światowy Dzień Anemii Sierpowatej. Postanowiłam uczcić nieco ten dzień i przybliżyć Wam temat niedokrwistości, która może wynikać z nieprawidłowego sposobu żywienia.

Niedokrwistością nazywamy stan chorobowy, którego cechą charakterystyczną jest obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi, któremu może towarzyszyć zmniejszenie liczby krwinek czerwonych. Hemoglobina jest białkiem wiążącym tlen, zatem następstwem takiego stanu będzie niewystarczająca ilość transportowanego tlenu do komórek organizmu czyli najprościej mówiąc niedotlenienie.

Żelazo

Niedokrwistość spowodowana niedoborem żelaza nazywana jest anemią mikrocytarną. Jest schorzeniem, w którym średnica erytrocytów jest mniejsza w odniesieniu do norm. Dotyczy ona 80% wszystkich przypadków rozpoznanej niedokrwistości.

Wspomniałam wcześniej o hemoglobinie, która nadaje erytrocytom piękny czerwony kolor,
i która odpowiada za transport tlenu. Wiązanie tlenu w płucach i jego transport do komórek organizmu jest możliwy dzięki obecności hemu w cząsteczce hemoglobiny.
Hem, produkowany przez szpik kostny zawiera właśnie żelazo, dlatego jest ono tak cennym składnikiem dla organizmu.

Do najczęściej występujących objawów niedokrwistości z niedoboru żelaza zaliczamy:

  • osłabienie organizmu,
  • zmęczenie,
  • omdlenia,
  • bladość skóry,
  • zaburzenia pracy serca,
  • bóle i zawroty głowy,
  • duszność,
  • nadwrażliwość na zimno,
  • utratę apetytu,
  • problemy z koncentracją,
  • senność.

Źródła żelaza w diecie dzielimy na hemowe oraz niehemowe. Żelazo hemowe występuje
w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak: mięso, podroby (szczególnie wątroba) czy jaja. Niehemowym źródłem żelaza są produkty roślinne, do których zaliczamy suche nasiona roślin strączkowych, natkę pietruszki czy pieczywo pełnoziarniste. Większą przyswajalnością charakteryzuje się żelazo hemowe (25-50%) niż żelazo hemowe (5-10%).
W tym miejscu większość z Was pomyśli: „no dobra większa przyswajalność, ale 50 % to
i tak nie jest wcale dużo, i ci biedni roślinożercy, oni to muszą mieć niedobory!”. No właśnie nie muszą, bo biodostępność żelaza można zwiększyć, łącząc pokarmy w odpowiedni sposób! Przyswajalność żelaza zwiększa witamina C, kwas mlekowy i cytrynowy, aminokwasy: cysteina, lizyna czy histydyna oraz dwucukry: laktoza i fruktoza. Zmniejszenie biodostępności żelaza z pokarmów obserwujemy w obecności wapnia, cynku, fosforu, polifenoli, tanin czy fitynianów.

Witamina B12 i foliany

Niedokrwistość spowodowana niedoborem folianów i witaminy B12 nazywana jest anemią makrocytarną. W przypadku tego schorzenia erytrocyty mają większa średnicę
w odniesieniu do wartości referencyjnych.

Produkcja erytrocytów zachodzi w szpiku kostnym w procesie erytropoezy. Niedobory witaminy B12 i folianów hamują proces wytwarzania krwinek czerwonych. Następstwem tego zjawiska jest zmniejszenie ilości erytrocytów i ich nieprawidłowa budowa, są one bowiem większe i niedojrzałe. Tak wytworzone erytrocyty nie są w stanie pełnić swojej funkcji i w efekcie dochodzi do niedotlenienia komórek organizmu.

Objawami anemii z niedoboru witaminy B12 lub folinanów są:

  • bladożółte zabarwienie skóry,
  • utrata apetytu,
  • apatia lub drażliwość,
  • powiększenie wątroby lub śledziony,
  • zahamowanie przyrostu masy ciała,
  • obrzęki,
  • objawy neurologiczne,
  • zmiany wyglądu języka (czerwony, wygładzony).

Witamina B12, zwana kobalaminą, występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso przeżuwaczy, drób, ryby, skorupiaki, mleko, podroby, sery oraz jaja. Przyswajalność tej witaminy wynosi 50-60%. Szczególnie narażeni na niedobory kobalaminy są wegetarianie oraz weganie (ci ostatni powinni stosować suplementację). Naturalnym źródłem folianów są drożdże, produkty nabiałowe, ziarna zbóż, mięso, ciemnozielone warzywa liściaste i kapustne (jarmuż, sałata, kapusta, brokuły, również mrożone), pomidory, buraki, rośliny strączkowe oraz owoce, słonecznik i orzechy. Biodostępność folianów szacuje się na 50-90%, a jego wchłanianie zwiększa się w obecności kobalaminy, witaminy C, żelaza oraz cynku. Przeciwnie działa niskie pH, obecność kwasów organicznych oraz etanol.

Jednym z badań, które należy wykonać w przypadku diagnozowania anemii jest morfologia. Pozwala ona oznaczyć zawartość hemoglobiny w erytrocytach, liczbę krwinek czerwonych oraz wskaźniki krwinkowe. Rozmaz krwi obwodowej dostarcza informacji
o wielkości erytrocytów, co ma kluczowe znaczenie w odróżneniu anemii mikrocytarnej od makrocytarnej. Dodatkowym plusem jest cena badania, dlatego warto raz w roku wykonać profilaktyczne badanie krwi, zwłaszcza jeśli odczuwasz objawy mogące sugerować występowanie anemii.

Pamiętaj!

Anemia jest schorzeniem, które wymaga konsultacji lekarskiej. Specjalista po zapoznaniu się z wynikami badań stawia diagnozę i proponuje schemat leczenia.
W przypadku niedokrwistości często wymagane jest włączenie suplementacji. Należy pamiętać, że dawkę i rodzaj suplementu ustala lekarz.
Żywienie stanowi rodzaj profilaktyki oraz wspomagania leczenia.

Bibliografia:

  1. Cieślik E., Gębusia, A. 2011. Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym. Hygeia Public Health, 46(4), 431-436.
  2. de Andrade Cairo R. C., Silva L. R., Bustani N. C., Marques C. D. F. 2014. Iron deficiency anemia in adolescents; a literature review. Nutricion hospitalaria, 29(6), 1240-1249.
  3. Kapka-Skrzypczak L., Niedzwiecka J., Skrzypczak M., Wojtyla, A. (2012). Kwas foliowy-skutki niedoboru i zasadność suplementacji. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 18(1).
  4. Kosmider, A., Czaczyk, K. 2010. Witamina B12-budowa, biosynteza, funkcje i metody oznaczania. Żywność Nauka Technologia Jakość, 17(5), 17-32.
  5. Lipiński P., Starzyński R., Styś A., Staroń R., Gajowiak, A. 2014. Niedokrwistość na tle niedoboru żelaza w diecie. Kosmos, 3(63), 373-379.
  6. Matysiak, M. 2014. Niedokrwistości–nadal aktualny problem w opiece nad matką i dzieckiem. Family Medicine & Primary Care Review, 2, 185-188.
  7. Shipton M. J., Thachil, J. 2015. Vitamin B12 deficiency–A 21st century perspective. Clinical Medicine, 15(2), 145-150.
  8. Normy żywienia dla populacji Polski klik

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *